Hợp đồng thông minh là gì? Cần hiểu rõ hơn về Smart Contract

Hợp đồng thông minh là gì? Cần hiểu rõ hơn về Smart Contract

Chắc bạn đã nghe qua cụm từ “Hợp đồng thông minh” (Smart Contract), đó là loại hợp đồng gì, nó có gì đặc biệt và hoạt động như thế nào, liệu có khác với hợp đồng truyền thống?

chúng ta cùng nhau tìm hiểu qua bài viết dưới đây:

Hợp đồng thông minh (Smart Contract) là gì?

Hợp đồng thông minhSmart Contract hiểu nôm na là hợp đồng điện tử, nó cho phép hai bên tham gia thực hiện hợp đồng một cách chính xác, an toàn và nhanh chóng. Toàn bộ hoạt động của Smart Contract được thực hiện một cách tự động và không cần bất kỳ sự can thiệp nào từ bên ngoài (bên trung gian), cũng không cần phải gặp trực tiếp để làm việc với nhau, mà chỉ cần có kết nối Internet.

hợp đồng thông minh
hợp đồng thông minh

Nó là một bộ giao thức đặc biệt có khả năng tự động thực hiện các điều khoản, các thoả thuận giữa các bên trong hợp đồng (ở trường hợp này là các hệ thống máy tính) nhờ sự hỗ trợ của công nghệ Blockchain.

Sự ra đời của hợp đồng thông minh

  • Ý tưởng về hợp đồng thông minh đã được khởi xướng từ năm 1993 bởi Nick Szabo. Lúc bấy giờ, anh đã xây dựng nguyên tắc hoạt động cơ bản cho loại hợp đồng này.

  • Tuy nhiên ở thời điểm đầu những năm 1990, công nghệ lại chưa cho phép ông triển khai dạng hợp đồng mới mẻ này. Năm 2008, khi Bitcoin ra đời một nền tảng có thể để thực thi các hợp đồng tự động trên hệ thống chuỗi khối blockchain.

Hợp đồng thông minh (Smart Contract) hoạt động như thế nào?

hợp đồng thông minh
hợp đồng thông minh
  • Ban đầu ta hiểu rằng, Hợp đồng thông minh (Smart Contract) chỉ tự động thực hiện khi những điều khoản đã được lập trình sẵn từ trước. Đầu tiên, các điều khoản trong hợp đồng sẽ được viết bằng ngôn ngữ lập trình, rồi được mã hóa và chuyển vào một block thuộc Blockchain. Sau đó, hợp đồng thông minh được phân phối và sao chép lại bằng các node đang hoạt động tại nền tảng đó.

  • Hợp đồng thông minh hoạt động như một phần mềm ứng dụng trên máy tính. Được thực hiện trong trường hợp thỏa mãn các điều kiện nhất định hay đơn giản chỉ là một đoạn mã chạy trên hệ thống phân tán.

  • Trên mạng Ethereum, các hợp đồng thông minh chịu trách nhiệm thực thi và quản lý các hoạt động diễn ra trên blockchain khi những người dùng (địa chỉ) tương tác với nhau. Bất kỳ địa chỉ nào không phải là hợp đồng thông minh đều được gọi là  EOA (tài khoản độc lập). Do đó, hợp đồng thông minh do máy tính kiểm soát và EOA thì do người dùng kiểm soát.

  • Hợp đồng thông minh được xây dựng trên một mã hợp đồng và khóa công khai. Khóa công khai bao gồm 02 loại: khóa do người tạo hợp đồng cung cấp và khóa đại diện cho hợp đồng có vai trò như mã định danh kỹ thật cho mỗi hợp đồng

Các yếu tố để hình thành nên một hợp đồng thông minh (Smart Contract)

Để tạo thành một hợp đồng thông minh, sẽ cần đến 4 yếu tố sau đây, bao gồm: Chủ thể hợp đồng, chữ ký hợp đồng (chữ ký số), Điều khoản hợp đồng và nền tảng phân quyền. Cụ thể:

  • Chủ thể hợp đồng: 2 bên tham gia thực hiện giao kết hợp đồng. Mỗi hợp đồng thông minh phải được cấp quyền truy cập vào các sản phẩm, dịch vụ, nội dung đã đề cập trong hợp đồng.

  • Chữ ký hợp đồng (chữ ký số): Các bên tham gia vào hợp đồng thông minh khi triển khai cần phải có chữ ký đồng ý những thỏa thuận trong hợp đồng.
  • Điều khoản hợp đồng: Điều khoản quy định trong mỗi hợp đồng đều ở dạng chuỗi, mã lập trình đặc biệt. Những bên tham gia vào hợp đồng thông minh phải đồng ý với các điều khoản đó.

  • Nền tảng phân quyền: Một hợp đồng thông minh bước vào giai đoạn hoàn tất sẽ được tải lên blockchain. Chuỗi khối blockchain này sẽ tiếp tục phân phối dữ liệu về cho các node. Dữ liệu đã đưa lên được lưu lại vào blockchain và gần như không thể điều chỉnh.

Tất cả quá trình thực thi hợp đồng thông minh được thực hiện hoàn toàn tự động, không một tác nhân bên ngoài nào có tác động đến quá trình này. Những điều khoản trong dạng hợp đồng này cũng gần giống với điều khoản trong các hợp đồng pháp lý trên giấy nhưng chúng được ghi lại dựa theo ngôn ngữ lập trình chuyên ngành.

Những đặc điểm của hợp đồng thông minh (Smart Contract)

Smart Contract có một số đặc điểm như sau:

  • Tự động hóa: Hoạt động như một chương trình tự thực hiện các loại tác vụ. Nếu không được kích hoạt, hợp đồng thông minh sẽ ở trạng thái “Không hoạt động” và không thực hiện hành động nào.
  • Phân tán: Hợp đồng thông minh sẽ được sao chép  phân phối trong tất cả các nút của mạng Ethereum thay vì các máy chủ tập trung.

  • Không thể sửa đổi: Sau khi triển khai, hợp đồng không thể sửa đổi. Có thể xóa hợp đồng nếu chức năng này được thêm từ trước khi triển khai. Bên cạnh đó, hợp đồng cũng chỉ thực hiện các điều khoản đã được nêu trong hợp đồng. Điều này giúp ngăn chặn việc làm giả mạo hợp đồng.

  • Có thể tùy chỉnh: Trước khi triển khai, việc lựa chọn hình thức mã hóa sẽ giúp hợp đồng tạo ra nhiều loại ứng dụng phi tập trung.
  • Không cần dựa trên sự tin cậy: Hợp đồng thông minh hoàn toàn có thể được thực hiện bởi hai người xa lạ và không cần gặp mặt trực tiếp. Công nghệ Blockchain sẽ đảm bảo sự an toàn và chính xác của dữ liệu hợp đồng.

  • Minh bạch và không bị thất lạc: Vì các Smart Contract dựa trên một blockchain công khai, không ai có thể thay đổi mã nguồn của chúng, mặc dù bất kỳ ai cũng có thể xem được.
  • Chính xác: Hạn chế được các lỗi thường gặp khi soạn thảo trên giấy tờ.

  • Tốc độ: Hợp đồng thông minh sử dụng các ngôn ngữ lập trình, code phần mềm để tự động hóa các điều khoản, tiết kiệm hàng tiếng đồng hồ cho những công việc không cần thiết.

  • Tiết kiệm: Hợp đồng thông minh tiết kiệm chi phí cho bạn là do không cần qua khâu trung gian.

Ưu điểm và hạn chế của hợp đồng thông minh Smart Contract

Ưu điểm:

  • Ứng dụng của Smart Contract:  có thể sử dụng được trong nhiều lĩnh vực trong tương lai, hiện tại một số lĩnh vực đã triển khai smart contract bao gồm: Tiền điện tử, logistic, ngân hàng, bất động sản thậm chí là việc bầu cử.
  • Tự do: Hoạt động tự động và không bị quản lý giám sát bởi bất cứ một cơ quan tập trung nào.

  • Phân tán. Hợp đồng thông minh được sao chép và phân phối trong tất cả các nút của mạng Ethereum. Đây là một điểm khác biệt so với các giải pháp khác dựa trên các máy chủ tập trung.

  • Tất định. Hợp đồng thông minh chỉ thực hiện các hành động mà chúng được thiết kế để thực hiện trong trường hợp các điều kiện được thỏa mãn. Bên cạnh đó, các kết quả của hợp đồng thông minh không đổi dù người thực hiện là ai.

  • Tự động. Hợp đồng thông minh có thể tự động hóa tất cả các loại tác vụ, nó hoạt động như một chương trình tự thực hiện. Tuy nhiên, trong hầu hết các trường hợp, nếu hợp đồng thông minh không được kích hoạt, nó sẽ duy trì trạng thái “không hoạt động” và sẽ không thực hiện bất kỳ hành động nào.

  • Chống giả mạo: Có thể coi đây giống như là một mã chống giả mạo, vì không thể sửa đổi hợp đồng thông minh sau khi triển khai. Chỉ có thể “xóa” chúng nếu chức năng này đã được thêm vào từ trước.
  • Không cần dựa trên sự tin cậy. Hai hoặc nhiều bên của hợp đồng có thể tương tác thông qua hợp đồng thông minh mà không cần biết hoặc tin tưởng lẫn nhau. Ngoài ra, công nghệ blockchain đảm bảo tính chính xác của dữ liệu.

  • Minh bạch. Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể xem được, nhưng không ai có thể thay đổi mã nguồn của chúng. Vì các hợp đồng thông minh dựa trên một blockchain công khai.

Nhược điểm:

  • Tính pháp lý: Bạn sẽ không được bảo vệ quyền lợi khi xảy ra lỗi phát sinh do pháp luật các nước hiện nay chưa có chính sách bảo vệ và khai thác, quản lý smart contract, đây cũng là điểm hạn chế nói chung của công nghệ blockchain.

  • Chi phí triển khai: Yêu cầu cao về trình độ triển khai của các lập trình viên và hệ thống. Từ đó, chi phí để trả cho họ và cơ sở hạ tầng là không hề nhỏ.

  • Rủi ro từ internet: Bản chất của Smart Contract là rất an toàn, nhưng nếu bạn để lộ một số thông tin quan trọng hoặc bị các hacker tấn công các thông tin đó thì chắc chắn sẽ gặp những trường hợp rắc rối.

So sánh giữ hợp đồng thông minh và hợp đồng truyền thống

Hợp đồng thông minh Hợp đồng truyền thống
  • Được tạo ra bởi hệ thống máy tính bằng ngôn ngữ lập trình chuyên biệt.

  • Toàn bộ điều khoản đều lưu trên blockchain.

  • Không cần đến bất kỳ bên thứ ba nào giám sát.
  • Thực thi tự động, nhanh chóng, có tính chính xác và minh bạch cao.

  • Không thể điều chỉnh một khi đã thực thi.
  • Viết theo dạng văn bản

  • Đảm bảo tính pháp lý, được pháp luật bảo vệ.

  • Cần bên thứ ba (bên trung gian) làm chứng.
  • Cần nhiều thời gian để thực thi điều khoản ghi trong hợp đồng

  • Có thể điều chỉnh
  • Tốn nhiều thời gian và chi phí.

Bảng so sánh giữ hợp đồng thông minh và hợp đồng truyền thống

Mặc dù khác biệt nhau nhưng cả Hợp đồng thông minh và hợp đồng truyền thống vẫn tồn tại điểm giống nhau đó là có điều khoản quy định rõ ràng, chúng chỉ được thực thi khi các bên đồng ý tham gia thực hiện đúng điều khoản quy định.

Ứng dụng hợp đồng thông minh trong đời sống

hợp đồng thông minh
hợp đồng thông minh

Theo ông Jerry Cuomo, phó chủ tịch về công nghệ Blockchain của công ty IBM, tin rằng Smart Contract – hợp đồng thông minh có thể sử dụng trong nhiều trường hợp, từ dịch vụ tài chính, chăm sóc sức khỏe đến bảo hiểm. Dưới đây là một số ví dụ về các ứng dụng của nó:

Trong các hoạt động quản lý

  • Blockchain không chỉ cung cấp một sổ cái đáng tin cậy, mà còn loại bỏ những rủi ro nhờ vào một hệ thống tự động, minh bạch và chính xác. Thông thường, hoạt động kinh doanh thường không phải lúc nào cũng thuận lợi do phải đợi sự đồng thuận hay giải quyết các vấn đề bên ngoài và nội bộ. Sổ cái Blockchain sẽ giải quyết việc này.
  • Ngay từ năm 2015, Trust & Clearing đã bắt đầu ứng dụng Smart Contract và blockchain vào quy trình quản lý tài sản. Theo đó, họ sử dụng công nghệ blockchain vào việc quản lý một hệ thống thông tin chứng khoán khổng lồ với giá trị lên đến cả ngàn tỷ USD, khoảng 345 triệu giao dịch đã được lưu vào blockchain.

Ứng dụng vào công tác bầu cử

Việc thao túng kết quả bầu cử là rất khó, tuy nhiên vẫn có thể xảy ra, nhưng hợp đồng thông minh thì sẽ bao giờ có thể thao túng. Bởi vì những phiếu vote được bảo vệ bởi sổ cái sẽ cần được giải mã và cần phải có một quyền truy cập đủ mạnh để tiếp cận nó. Và sự thực là không ai nắm trong tay quyền lực như vậy trong blockchain.

Trong dịch vụ Logistics (Chuỗi cung ứng):

  • Dịch vụ logistics là một chuỗi cung ứng, là một hệ thống có nhiều khâu và nhiều bộ phận khác nhau, thực hiện các công việc khác nhau nhưng phải theo thứ tự và móc nối với nhau. Bên cạnh đó phải hạn chế tối đa việc xảy ra lỗi hoặc khi có lỗi phải tìm ra nguyên nhân hoặc từ bước nào.
  • Đây là một quá trình dài, rắc rối và làm giảm hiệu suất công việc. Tuy nhiên nếu ứng dụng hợp đồng thông minh vào công việc này thì có thể theo dõi tiến hành công việc của các bộ phận hoàn thành công việc đúng hạn; cho phép người dùng giám sát quá trình cung ứng nếu được tích hợp Internet of things.

Trong dịch vụ y tế

  • Với y tế, hợp đồng thông minh sẽ mã hóa và lưu trữ hồ sơ bệnh án bằng một mã khóa riêng, người nào có mã khóa này mới có thể xem hồ sơ được. Bên cạnh đó, hóa đơn viện phí sẽ được lưu lại và chuyển sang bảo hiểm. Ngoài ra, hợp đồng thông minh còn được sử dụng để giám sát kết quả xét nghiệm, nguồn cung y tế, thuốc, vật tư y tế…

Trong lĩnh vực bảo hiểm

  • Sử dụng hợp đồng thông minh sẽ làm đơn giản hóa quá trình thanh toán theo điều kiện thỏa thuận giữa khách hàng và công ty bảo hiểm. Như vậy, hiệu quả công việc đặc biệt trong quá trình bồi thường cho khách hàng sẽ diễn ra nhanh hơn, khách hàng sẽ hài lòng và tin tưởng công ty.

Chia sẻ phương tiện giao thông

  • Chia sẻ phương tiện giao thông: nhờ tính chất tự vận hành của hợp đồng thông minh, blockchain và kết hợp các thiết bị kết nối Internet. Ví dụ, có thể thiết lập các hợp đồng thông minh về thuê xe, tự động tính cước, trừ tài khoản khi đến nơi,… Bằng cách tự động chuyển tiền đến nhà cung cấp dịch vụ, chiếc xe có thể  tự trả tiền xăng, bảo dưỡng mà không cần thao tác của chủ sở hữu.

Thanh toán bản quyền

  • Thanh toán bản quyền: người sở hữu bản quyền sẽ công khai thông tin bản quyền lên blockchain. Chính sách sử dụng bản quyền tác phẩm sẽ được thiết lập trong hợp đồng thông minh và mỗi khi tác phẩm của họ được sử dụng thì chính sách sử dụng sẽ được tuân thủ và thực hiện tức thời.

Trong Internet cho vạn vật IOT:

  • Trong hệ thống vận chuyển hàng hóa, các cảm biến dùng để theo dõi vị trí của hàng hoá có thể lưu vị trí của hàng hoá vào hợp đồng thông minh, đảm bảo người gửi, người nhận có thể xác định vị trí món đồ và đảm bảo không bị thất lạc.

Trong hợp đồng vay thế chấp

  • Các điều kiện vay thế chấp rất phức tạp bởi nhiều nội dung như thu nhập của người vay, tài sản thế chấp, các khoản trả… và để vay được thì cần quá trình xác minh từ một bên thứ ba nên rất mất thời gian. Với hợp đồng thông minh, việc đầu tiên là sẽ loại bỏ vai trò của bên thứ ba, lợi ích tiếp theo là hai bên có thể truy cập được các điều khoản của hợp đồng.

Bên cạnh đó Smart contract còn có rất nhiều ứng dụng khác, ví dụ như trong dịch vụ ngân hàng, bất động sản,…vv

Những luận điểm về hợp đồng thông minh (Smart contract)

luận điểm
luận điểm

Về bản chất của hợp đồng thông minh sẽ có vài phần tranh luận qua khía cạnh như sau:

Về tình trạng pháp lý (legal status) của Hợp đồng thông minh hiện nay vẫn đang bị bỏ ngỏ. Băn khoăn lớn nhất được đặt ra là liệu về bản chất, Hợp đồng thông minh có phải là hợp đồng dân sự hay không?

 Trên thế giới hiện nay có 02 luồng quan điểm lớn về vấn đề này:

  • Luồng quan điểm thứ nhất cho rằng hợp đồng thông minh là một dạng của hợp đồng pháp lý và trong tương lai có khả năng thay thế hợp đồng truyển thống.
  • Luồng quan điểm còn lại cho rằng hợp đồng thông minh chỉ đơn thuần là một phương thức phụ trợ cho hoạt động thực hiện hợp đồng đã được thỏa thuận giữa các bên.

Vấn đề cốt lõi cần nhận định rõ ở đây là việc xác định bản chất của hợp đồng thông minh sẽ tùy thuộc vào quan điểm và học thuyết pháp lý mà từng quốc gia theo đuổi. Tuy nhiên, quan trọng hơn cả là các nhà quản lý cần nhìn nhận rõ những lỗ hổng pháp lý” liên quan đến việc ứng dụng hợp đồng thông minh vào thực tế cuộc sống để có các chiến lược quản lý phù hợp.

Lời Kết

Trên đây là bài viết chia sẻ tổng quan về Hợp đồng thông minh (Smart contract).

Theo nhận định cá nhân của mình, trong tương lai Hợp đồng thông minh sẽ có ảnh hưởng lớn tới thế giới tiền mã hóa, và sẽ làm thay đổi không gian blockchain. Loại hợp đồng này có thể là cơ sở cho hàng loạt các ứng dụng trong tương lai.

Sự ra đời của hợp đồng thông minh sẽ đi với xu thế chung của thời đại, Khi kết hợp với blockchain có khả năng thay đổi hầu hết các lĩnh vực trong xã hội của chúng ta.

Tuy vậy để triển khai rộng rãi hợp đồng này vào thực tế vẫn là thách thức lớn với nhiều nhà phát triển. Liệu những công nghệ đột phá này có thể vượt qua nhiều rào cản để được áp dụng trên quy mô lớn hay không? Đây là một dấu hỏi lớn.

Còn bạn, ý kiến của bạn ra sao với những nhận định trên. Hãy để lại luận điểm của mình qua bình luận phía dưới bài viết nhé!^^

Rất mong được tham khảo ý kiến của các bạn!

Xin cảm ơn!

Xem thêm:

» Blockchain là gì? Những điều cần biết về công nghệ Blockchain?

 
cf
cf

Bitcoincoffe.com

0 0 votes
Article Rating
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x